Ekolayzer, ev stüdyosunda daha doğrusu müzik prodüksiyonunda kritik öneme sahip bir araçtır ve birkaç türü mevcuttur.
Ekolayzerın; müziğe yeni başlayan, hatta yıllarca müzik ile uğraşan insanlar tarafından dahi zaman zaman net bir şekilde anlaşılamadığı olabiliyor. Bu yazıda temel ekolayzer türleri ve işlevlerine değineceğim.
Donanımsal olarak ses cihazlarının üzerinde bulunan EQ (Ekolayzer) Çeşitleri, temel olarak 4’e ayrılıyor.
Ekolayzer, aracınızdaki ses sisteminden tutun gitarların üzerinde, amfi’lerin üzerinde ya da ev stüdyomuzda kayıt yaptığımız programlar gibi bir çok platformda çeşitli frekanslara müdahale edebilmemiz için bulunuyor.
1 – Sabit Ekolayzer (Fixed EQ)
Sabit eq için büyük ve eski bir boya fırçası gibi düşünebiliriz. Evet belirli bir alanı gelişi güzel ve detaysız bir şekilde boyayabilir. Ancak ayrıntıya gelmez.
Genelde bu tip ekolayzer ucuz mikserlerin üzerinde bulunur. Bas-mid-tiz ayarları bulunur. Bas, mid ve tiz parametreleri sabittir. Örneğin yandaki resimde gördüğünüz eq üzerinde ki low potansını çevirdiğinizde 80Hz’in gainini arttırır veya azaltırız.
Örneğin sabit bir ekolayzer’da low-80Hz, mid-500Hz, hi-3kHz’e sabitlenmiş olabilir. Bunun anlamı sadece o frekanslara müdahale edebilirsiniz.
2 – Yarı Parametrik Ekolayzer (Semi-Parametric EQ)
Yarı parametrik eq, sabit eq’nun mantıksal olarak bir adım ilerisidir diyebiliriz. Burada dikkat ederseniz tiz ve bas frekanslar sabit, mid frekans ise değiştirilebilir.
Sarı renkteki potans mid frekans aralığını belirlerken gri renkteki potansları gain arttırıp azaltmak için kullanılır.
Biraz daha pahalı mikserlerin üzerinde semi-parametric eq görmek mümkündür.
3 – Parametrik Ekolayzer (Parametric EQ)
Yukarıda görmüş olduğunuz ekolayzer çeşidi ise parametrik ekolayzer olarak biliniyor ve istediğimiz herhangi bir frekansa müdahale edebiliyoruz.
Parametrik eq temel olarak 3 parametreyi kontrol ediyor.
- Frekans – Müdahale edeceğimiz frekans
- Gain – Kazancı arttırıp azaltmak için kullanacağımız parametre
- Q – Müdahale edeceğimiz alanın genişliği
Örneğin yukarıdaki resimde 500Hz civarına bakalım (Yeşil ile gösterilen alan)
Frekans olarak 485Hz 4dB azaltılmış. Q ise 1.60. Q değeri arttıkça alan daralır, Q değeri azaldıkça müdahale alanımız artar. 2900Hz’e bakarsanız 0.27 Q değeri ile daha geniş bir alana müdahale edilmiş.
Kısacası parametrik eq ile nokta atışı veya bölge atışı yaparak aynı anda birçok frekansa müdahale edebiliyoruz.
Genellikle ev stüdyomuzda kullandığımız müzik yazılımlarının (DAW için konuşuyorum) tamamında parametrik eq bulunur. Ayrıca bazı dijital ses işleyen cihazlarında üzerinde bulunabiliyor.
Yukarıdaki parametrik eq Logic Pro X’in mikserinde bulunan standart eq. Dilerseniz çeşitli eq pluginleri de mevcut ancak temel olarak kullandığınız daw ile gelen eq hemen hemen her işinizi görecektir.
4 – Grafik Ekolayzer (Graphic EQ)
Eski müzik setlerinden hatırlayacağımız bu ekolayzer çeşidi ise grafiksel bir arayüze sahip olduğu için grafik ekolayzer olarak adlandırılmıştır.
Grafik EQ, önceden tanımlanmış frekansların gain’ini arttırıp azaltarak çalışır. Örneğin 30 kanallı grafik eq derler ya da 8 kanallı. İşte burada belirtilen rakamlar kaç adet frekansa müdahale edebileceğimizi belirtir.
Sonuç
Temel olarak ekolayzer türleri ve işlevlerine değindik ancak tabiki ev stüdyosunda işimiz bununla bitmiyor. Ekolayzer türlerini öğrendik ancak nasıl uygulayacağımıza dair teknik ve yöntemler, Low Cut, Hi Pass, Band Pass, Shelving EQ gibi kavramlara sizlerden gelecek olan talebe göre diğer yazılarımda yer vermeyi planlıyorum.
Ekolayzer türleri ile ilgili sizin eklemek istedikleriniz neler? Buyrun yorumlarda enine boyuna tartışalım.