Mix veya mastering yaparken ya da müzik dinlerken ses yüksekliği, dinleme seviyesi ne kadar olmalı ki kulağımız tüm frekansları daha rahat ve daha doğru algılayabilsin?
Fletcher & Munson Eğrisi
1930 yılında, Bell labaratuvarlarında iki bilim adamı (Harvey Fletcher ve Wilden Munson) insan kulağının bazı frekanslara karşı daha duyarlı, bazı frekanslara karşı ise daha duyarsız olduğu fikrini ortaya attı. Bunun üzerine bir grup insan ile duyum testleri içeren bir çalışma yaptılar. Ses genliğini (amplitude) herhangi bir dB’de sabit tuttuklarında insan kulağı her frekansa karşı farklı tepki veriyordu. Yani ses genliği değiştikçe, frekans spekturumunda insanların kulakları belirli frekansları farklı algılıyordu. Bu değişiklikleri kaydederek Fletcher & Munson eğrisi adında bir tablo, grafik oluşturdular. Aşağıdaki eğriyi dikkatle incelemenizi öneririm. Ayrıca dilerseniz wikipedia‘dan daha fazla detaya ulaşabilirsiniz.

Örneğin dinleme yaptığınız sistemde sesi açarsanız, bas, mid ve tiz frekanslar farklı duyulacak, sesi kısarsanız farklı duyulacaktır. Bas, mid ve tiz frekansların, insan kulağı tarafından en dengeli duyulduğu seviye ise 80-85 dB civarı olarak görülüyor.
Mesela araba teyp’lerinde bass-boost gibi bir düğme ya da seçenek görmüşsünüzdür, bu fonksiyonun espirisi sistemi havaya uçurmak değildir elbette. Düşük ses genliğinde, kulağımız bass frekansları duymakta zorlanacağı için bas frekansları arttırma fikri temelini fletcher & munson eğrisinden alır.
Mix yaparken dinleme seviyesi daha önemli hale geliyor çünkü duymadığımız birşeyi nasıl miksleyebiliriz ki?
Şöyle düşünün, diyelim ki çok düşük seviyelerde dinleme yapıyorsunuz, fletcher & munson eğrisine baktığımızda, mid’leri daha fazla duyacağınız için muhtemelen bas ve tiz frekansları yükseltecek ya da mid bölgeyi azaltacaksınız ve proje bittiğinde mid aralığı duyulmayan bir bass ve tiz ağırlıklı bir mix ortaya çıkabilecektir.
Eğer çok yüksek seviyede dinleme yapıyorsanız, bas frekanslar dağılmaya, mid frekansları boğmaya başlayacak ve tiz frekanslar kulağınızı tırmalayacaktır.
Peki ideal dinleme seviyesi ne olmalı?
Kabul gören dinleme seviyesi 80-85 dB aralığı olarak belirtiliyor. Hadi ortası olsun ve 83dB SPL (sound pressure level – ses basıncı seviyesi) diyelim. Tabi bu 83dB sizin kulağınıza gelen seviye olmalı, elinizde ses ölçebileceğiniz bir cihaz yok ise, telefonunuza kuracağınız basit bir aplikasyon ile dinleme seviyesi ni kolayca ayarlayabilirsiniz. Telefonda ilgili uygulamayı açın ve kulak seviyenize getirerek referans monitörünüze doğru tutun, ortalama 80-85dB arasında kalacak şekilde monitördeki ses seviyenizi ayarlayın.
Artık elimizde böyle bir bilgi olduğuna göre deneme zamanı! Sizden ricam dinleme seviyesi 83dB olacak şekilde referans monitörlerinizi ayarlayın ve karşılaştırma yapın. Karşılaştırmanın sonucunu da yorumlarda tartışalım.
Önceden daha düşük veya daha yüksek dinleme seviyesi ile çalışırken, 80-85dB aralığında duyumunuzda neler değişti? Ne tür farklılıklar hissettiniz? Buyrun gözlemlerimizi paylaşalım…