Reverb için en çok kullanılan efekt demek yanlış olmaz herhalde. Peki reverb nedir? Reverb nasıl kullanılır? Reverb çeşitleri, türleri nelerdir?
Reverb Nedir?
Reverb, bir mekanda oluşan akustik yansımalar silsilesidir. Bu akustik yansımalar silsilesi ise müzik üretiminde ve icrasında estetik unsuru olarak kullanılır. Mekan hakkında dinleyiciyi bilgilendirir. Algı yaratır. Malum her mekanın ölçüleri ve mimarisi farklı olduğu için, yansımaların kulağımıza gelirken kat edeceği mesafe ve zaman da farklılık gösterecektir. Aşağıdaki tabloda çeşitli mekanlardaki reverb zamanlarını saniye bazında inceleyebilirsiniz.
Neden birçok insan duşta şarkı söylemeyi sever? Çünkü insan kendi sesini duştayken daha güzel duyar, daha büyüleyici bulur.
Veya şöyle düşünün neden camiler, katedraller vs. yüksek tavanlı, kubbeli vb. değişik formlarda inşa edilir? Sebep, insanları görsel ve işitsel olarak etkilemek. Biz işitsel tarafına odaklanalım. Yaratılan reverb ile içeride okunan ilahiler, dualar, yapılan konuşmalar insanlar üzerinde daha güçlü bir etki yaratacaktır.
Duyduğumuz sesler iki şekilde kulağımıza ulaşır. Direkt olarak ses kaynağından ve mekandaki objelerden yansıyarak. Yansıma şekline göre de işittiğimiz early reflections (erken yansımalar) veya reverb olur. Aşağıdaki grafikleri incelediğinizde, kafanızda daha net canlanacaktır.
Reverb çeşitleri nelerdir?
Reverb çeşitlerini hardware (donanım), software (yazılım) ve doğal reverb olarak inceleyebiliriz.
Reverb Yazılımları
Genellikle plugin olarak kullandığımız reverb yazılımları veya dijital reverb üniteleri, reverb donanımlarını taklit etmeye çalışır.
Hemen hemen her daw, en azından 1 tane iş görecek reverb plugin’i ile gelir. Reverb plugin’leri üzerinde çeşitli parametreler bulunur. Bu parametreler dinleyicinin kafasında, arzu ettiğimiz ortamı, mekanı yaratmamızı sağlar.
Makaleyi çok uzun tutmamak adına Reverb parametreleri ile ilgili daha detaylı bir makale hazırlamayı planlıyorum.
Donanımsal Reverb
Ev stüdyomuzda, çoğu zaman yazılımsal reverb bizim için yeterli olacaktır ancak fikir vermesi açısından donanımsal reverb türlerine de değinmekte fayda var.
En temel donanımsal reverb, Spring (yay) ve metal plate (metal plaka)’dan elde edilir. Genellikle gitar amfilerinde spring reverb bulunur.
Aşağıdaki resimlerde spring ve plate reverb cihazlarını inceleyebilirsiniz.
Doğal Reverb
Aslında reverb’lerin en güzelidir. Ev stüdyosunda genellikle yakın mikrofonlama yaparak oluşacak doğal reverb’ten kaçınmaya çalışırız fakat şöyle düşünün; diyelim ki bir konser kaydı yapıyorsunuz, eğer sound’u direkt masadan alırsanız belki güzel bir sound olabilir fakat bir de konser salonunun çeşitli yerlerine omni-directional mikrofonlar yerleştirerek ortam soundunu da kaydedip mix’te birleştirirseniz (ki bir çok profesyonel uygulamada bu şekilde) o zaman ortaya gerçekten muhteşem bir sound çıkabilir. Ek olarak dinleyiciye, ortam bilgisini de aktararak kendini konser salonundaymış gibi hissettirebilirsiniz.
Örnekleri çoğaltmak mümkün (farklı mekanlar, farklı uygulamalar vs.) ancak yazıyı kısa tutmak için başka bir bahara diyelim.
Kendinize güzel tınlayan bir oda, salon, banyo vs. bir ortam buldunuz diyelim, burada re-amping yaparak reverb’ten yararlanabilirsiniz. Ya da doğrudan orada kayıt yapabilirsiniz. Tamamen yaratmak istediğiniz etkiye göre ihtiyaç ve tercihler değişebiliyor.
Daha önce “Mix Nasıl Yapılır? Bölüm – 2” isimli yazıda mix yaptığımız daw içerisinde reverb kullanımından bahsetmiştim ancak sizlerden gelecek yorumlara ve ihtiyaca göre; başka bir makalede reverb kullanımı, hangi durumda hangi reverb tercih edebiliriz, kabul görmüş reverb süreleri vb. konulara değinebilirim.
Not: Engin hocamın tavsiyesi ile reverb’ün nasıl hesaplandığı bilgisini de ekleyelim; reverb süresi olarak bahsedilen aslında RT60 (Reverb Time 60) dır. Yani ortamda bulunan ses kaç saniyede 60dB azalıyorsa reverb süresi olarak anılıyor. Mesela bir ölçüm mikrofonunu ses basıncını ölçen bir donanım ya da yazılıma bağladım ve bir yandan da kronometreyi başlattım. Odamda ellerimi birbirine vurdum, ses ilk olarak 90dB yüksekliğinde ortaya çıktı, sonrasında hızlıca düşüşe geçti. 60dB düştüğünde, yani ben 30dB’i gördüğümde arada kaç saniye zaman farkı oluştuysa bu değer bizim reverb süremiz oluyor. Mesela 90dB’den 30dB’e düşmesi 1,4sn sürdüyse, benim odamın reverb süresi 1,4sn’dir. Reverb süresini kabaca bu şekilde bulabiliyoruz, ayrıca RT60 analizi için hesaplama yazılımları bulunuyor. Örneğin oda boyutları, odanın yüzeyinde bulunan materyaller ve kapladığı yüzey alanları, içerisindeki eşya veya insan yoğunluğu gibi kriterleri giriyorsunuz, sizin içim olası reverb süresi hesaplanıyor.
Reverb hakkında atladığım bir nokta varsa lütfen yorumlarda benimle paylaşmaktan çekinmeyin. Ayrıca sorularınız var ise buyrun yorumlarda tartışalım.