Mono kanal, stereo kanal, mono mix ve stereo mix nedir?
Kayıt yaparken mono kanal mı kullanmalıyız? Stereo Kanal mı?
Ev stüdyosunda kayıt yapan arkadaşların, ilk defa kayıt almaya başladıklarında, kafalarını karıştıran iki kavrama açıklık getirmek istedim.
Mono Kanal
Kaydedeceğimiz kaynak örnek olarak tek bir enstrümansa ve yönsel olarak bilgi içermiyorsa, mono kanal tercih etmeliyiz. Örneğin bir gitar mono olarak da stereo olarak da kaydedilebilir. Eğer tek mikrofon kullanacaksak mono, eğer iki mikrofon kullanacaksak stereo kanal kullanabiliriz. Ayrıca iki mikrofon kullanacağımızda stereo kanal yerine iki ayrı mono kanal kullanıp, bu kanallardan birini tam sağ diğerini de tam sol’a panlayabiliriz.
Mono Mix
Aslında mono ve stereo arasındaki en temel fark, sahneleme ya da yönsel duyum diyebiliriz. Bütün bir miksin mono olarak kaydedilip yine mono olarak bitirildiğini düşünün. Nasıl bir duyum oluşacak? Tüm sesler ortadan gelecek.
Yani müzisyenlerin sahnede yan yana değil de arka arkaya dizilerek çaldığını düşünün. Nasıl bir duyum oluşacak?
Stereo Kanal
Stereo bir kanal kullandığımızda içerisinde yön bilgisi olabilir. Örneğin bir synthesizer kaydedeceksiniz, kullandığınız sound içinde çeşitli yönsel faktörler varsa, mesela pannning veya çeşitli zaman bazlı efektler; işte o zaman yönsel bilgi çok önemli hala geliyor. Böyle bir soundu mono kaydetmek olmaz. İstediğimiz büyüleyici etkiyi veremeyebiliriz.
Akustik bir enstrümanı ya da vokali neden stereo kaydetmeyi tercih edebiliriz? Mekan hakkında dinleyiciye bilgi vererek daha zengin ve gerçekçi bir duyum için. Ancak aynı etkiyi kanalları mono olarak kaydedip hard pan yaparak da sağlayabiliriz. Burada tek bir doğru yok. Tamamen tercihler var.
Stereo Mix
Stereo Mix dediğimizde ise stereo imaj ve sahneleme ilk aklımıza gelen konular olmalı. Tüm kanallar mono kaydedilmiş olsa dahi yaptığımız mix stereo olabilir. Ki çoğu zaman kanallar mono, mix ise stereo oluyor.
Yukarıdaki resimde, blues türünde bir şarkıdaki enstrüman ve vokallerin stereo olarak nasıl bir dağılım içinde olduğunu görsel olarak inceleyebilirsiniz. İşte mono bir mix’te tüm enstrümanların birbirinin arkasına dizildiğini düşünün ve aradaki farkı hayal edin.
Dikkatli baktığımızda piano’nun stereo olarak kaydedilmiş olması, istenilen etkiyi daha doğal olarak verebilmemizi sağlayabilir.
Yukarıdaki resimde yer alan elementlerin konumuna göre ne durumda olduğunu daha iyi anlayabilmeniz için aşağıdaki resmi inceleyeniz. Yukarıdan aşağı doğru baktığımızda sesin frekansı, soldan sağa doğru baktığımızda panlanması (stereo mix’te farkı yaratan etmen), odanın önünden arka tarafına doğru baktığımızda ise ses yüksekliğinin nasıl bir etki yarattığını görebiliriz.
Mono vs Stereo Kanal?
Bir ses dosyası yada kanala baktığımızda mono mu stereo mu olduğunu nasıl anlayabiliriz?
Aşağıdaki resim bu konu hakkında yeterli ipucu sağlayacaktır. Tek dalga formu gördüğünüz kanallar mono, çift dalga formu gördüğünüz kanallar ise sağ ve sol kanalları içeren stereo kanallardır.
Ev stüdyomuzda biz ne yapmalıyız?
Ev stüdyosunda kendi kayıtlarını yapmaya çalışan kişiler olarak,
Elimizde tek mikrofon da olsa çok mikrofon da olsa, stereo bir duyum sağlıyor da olsak tüm kanallarımızı mono olarak açmalıyız fakat mix’imiz stereo olmalı! Kafanızı karıştırabilir biliyorum ancak bunu yapabilmek için ekstra bir çabaya gerek yok. Normalde nasıl proje açıyorsak yine aynı şekilde projemizi açacağız, tek fark yeni kanal eklerken kanalın mono olmasını sağlayacağız. Hepsi bu kadar 🙂
Sonuç olarak
Mono kanal, mono mix, stereo kanal ve stereo mix kavramlarının neyi ifade ettiğini öğrendiğimizi, stereo mix ve sesin 3 boyutu hakkında temel olarak fikir edinebildiğimizi düşünüyorum. Konu her ne kadar derin ve detaylı olsada basite indirgeyerek, temel bir fikir verecektir. Dilerseniz Mix Nasıl Yapılır isimli yazı dizisine de göz atabilirsiniz.
Peki bu yazıyı okumadan önce siz nasıl bir yaklaşım izliyordunuz? Stereo mix’i nasıl hayal ediyordunuz?